Beynimizin iyileştirici oyunu: Plasebo Etkisi!

Modern tıp literatüründe ilk defa George Motherby tarafından 1785 yılında ortaya atılan ve Latince’ de “memnun etmeliyim” anlamına gelen plasebo etkisi ile beynimiz, bazı hastalıklarda uygulanan tedavi süreçlerini hızlandırıyor.

Henry Beecher tarafından 1955’de yayınlanan “Kuvvetli Plasebo” adlı makalede Beecher, yürütmüş olduğu çalışmalara yer vererek, plasebo etkisinin yüzde 35,2 oranında tedavi sürecini hızlandırdığını belirtti. Beecher’ın çalışmasından sonra plasebo etkisinin, tedavi sürecini hızlandırmada oynadığı rol üzerine pek çok çalışma gerçekleştirildi. Yapılan çalışmalar neticesinde plasebo etkisinin, tedavilerde yüzde 15 ile 75 arasında etkili olduğu gözlemlendi.

plasebo etkisi

İlaç rengi bile tedaviyi etkiliyor

Plasebo etkisi üzerine yapılan çalışmalarda hastalara verilen kırmızı ilaçların, beyaz ilaçlardan daha etkili olduğu gözlemlenirken kapsüllerin de haplardan daha etkili olduğu sonucuna ulaşılıyor. Ayrıca doktor ve hasta arasındaki ilişkiye bağlı olarak plasebo etkisinin değişebileceği de düşünülüyor.

Plasebo etkisi üzerine araştırmalar yürüten Adelphi Üniversitesi Gelişmiş Psikolojik Çalışmalar Enstitüsü tarafından yapılan bir çalışmada, depresyon tanısı konulan 165 hasta, 16 hafta boyunca gözlemlendi ve plasebonun, antidepresan ilaçlar kadar etkili olduğu belirlendi. Yapılan çalışmaya göre ilaç tedavisi yüzde 31 oranında sonuç verirken plasebo, yüzde 24 oranında sonuç vermektedir. Ek olarak Harvard Üniversitesi’nden uzmanlar da plasebo ile birlikte alınan psikoterapinin, tedavi etkisini yüzde 44’ten yüzde 62’ye çıkardığını tespit etti.

Sahte ameliyatlar da plasebo etkisi yaratabiliyor

1950’lerde kalp damar tıkanıklığında, LIMA ameliyatı (Ligation of Internal Mammary Artery – İç Meme Damarı Bağlanması) sıklıkla uygulanmaktaydı. Bu ameliyatla memenin iç kısmındaki bir damar bağlanıyor ve bağlanan damardan çıkan dalların, zamanla koroner damarı tıkalı olan kalp kasına ulaşacağı ve böylece kan dolaşımını düzelterek, koroner kalp hastalığını iyileştireceği düşünülmekteydi. Ameliyat sonrasında hasta şikâyetlerinin azalması da bu tedavi yöntemini oldukça etkili kılmaktaydı. Ancak LIMA ameliyatının etkinliğinden şüphe duyan bir grup hekim, iki ayrı grup üzerinde bir çalışma gerçekleştirdi.

Yapılan çalışmada ilk gruba klasik LIMA ameliyatı yapılmasına rağmen, ikinci gruba ameliyat yapılmadı. Ancak hastaların ameliyat olduklarını düşünmeleri için anestezi verildi ve LIMA ameliyatı yapılan yere denk gelecek şekilde cilt üzerine dikiş atıldı. Bu sayede uyanan hastaların, LIMA ameliyatı olduklarını düşünmeleri kesinleştirilmeye çalışıldı. Yapılan çalışmanın sonucunda, ameliyat olan hastalarda ve ameliyat olmayan hastalarda göğüs ağrısının aynı oranda azaldığı gözlemlendi.

Ek olarak gerçekleştirilen çalışmalar doğrultusunda plasebo etkisinin, kötü huylu bağırsak kanserinde yüzde 60 oranda, depresyon vakalarında yüzde 32 ile yüzde 80 arasında değişen oranla, migrenli hastalarda yüzde 41 oranında ve kronik yorgunluk sendromunda da yüzde 20 oranında etkili olduğu gözlemlenmektedir.

Focus Haber-Bengisu Atalay