Bir trilyon dolarlık Afganistan

Afganistan, doğal kaynaklar açısından zengin yataklara sahip olup petrol, doğal gaz ve kömür gibi enerji minerallerine, bakır, krom, demir, altın, gümüş, tuz gibi mineral ve maden rezervlerine, cam, seramik, inşaat, kimya ve gübre sanayisinde  kullanılan madenlere son olarak çimento yapımında kullanılan klinker, kireç taşı ve kil ile mermer yataklarına sahiptir.

Afganistan, kişi başına düşen 683 dolar milli gelir ile Dünya’da 173. sırada bulunuyor. Ancak Pentagon’a göre ülkede 1 trilyon doların üzerinde henüz işlenmemiş doğal kaynak potansiyeli var. Bundan faydalanmak için ise sadece 75 kilometre olan demir yolu ağının 3500 kilometreye çıkarılması gerekiyor.

Mohammad Sharif RahimiMashal Haidari: Size tanıyabilir miyiz?

Mohammad Sharif Rahimi: Benim adım Mohammad Sharif Rahimi. Ege Üniversitesi’nde Tarım Ekonomisi ve Politikası alanında doktora öğrencisiyim,  Afganistan’da lisansımı, Hindistan’da ise yüksek lisansımı tamamladım.

Plan ve politika, koordinasyon, ilişki kurma, rapor izleme ve değerlendirme konusunda beş buçuk yıllık bir deneyime sahibim. Tarım Bakanlığı için 17 ay Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Yöneticisi olarak, yaklaşık üç yıl ise Değişim Yönetimi Programları Geliştirme Uzmanı olarak çalıştım. Altı ay boyunca UNFAO için stajyerlik yaptım. Farsça (anadilim), Peştuca, İngilizce ve Türkçe gibi dört dilde konuşma, yazma, okuma ve yazma becerisine sahibim .

M.H: Afganistan’ın doğal kaynakları hakkında neler düşünüyorsunuz?

Sharif Rahimi:.Afganistan, Asya’nın kalbinde olan bir ülke, doğal ve maden kaynaklarından dolayı güce ve zenginliğe sahiptir. Afganistan, doğal kaynakları ve jeopolitik konumu nedeniyle çok önemli bir ülkedir. Doğal kaynaklarının çeşitli olduğu ve konumu itibariyle stratejik bir bölgede olması, ülke için birçok sorunu beraberinde getirdi. Afganistan genelinde 1400’den fazla maden sahası bulunmaktadır. Petrol ve doğalgaz ülkenin en önemli doğal kaynaklarındandır. Doğalgaz 1967 yılında keşfedilmiş ve 1980’li yıllarda doğalgaz satışları, yılda 300 milyon ABD dolarını bulup, ülkenin ihracat gelirlerinin yüzde 56’sını oluşturmuştur. Söz konusu ihracatın, yüzde 90’ı SSCB’ye gerçekleştirilmiştir. SSCB’nin geri çekildiği 1989 yılından bu yana, doğalgaz üretimi de sekteye uğramıştır. Afganistan’ın yeniden yapılandırılması süreci sonrasında, ülkenin doğalgaz kaynaklarından önemli miktarda gelir elde edebileceği tahmin edilmektedir.

Amu Darya, Afghan-Tajik, Tripul (Herat) ve Kushka havzalarında petrol ve doğalgaz yatakları bulunmaktadır.  Ülkenin kuzeyinde, 1,6 milyar varil ham petrol ve 16 trilyon Cubic Feet doğalgaz rezervi ve 0,5 milyar varil likit doğalgaz rezervi bulunduğu tahmin edilmektedir. Keşfedilmemiş petrol yataklarının büyük kısmının Afghan-Tajik Havzasında, keşfedilmemiş doğalgaz yataklarının büyük kısmının ise Amu Darya Havzasında bulunduğu tahmin edilmektedir. Bu iki havzanın toplam büyüklüğü yaklaşık olarak 515 bin kilometre karedir. Petrol arama ve çıkarma çalışmaları ülkenin kuzeyindeki Amu Darya ve Afgan Tajik Havzaları ile sınırlı kalmış olup, 1957-1989 yılları arasında altı adet petrol ve sekiz adet doğalgaz yatağı keşfedilmiştir.

afganistan yer altı kaynakları
Kömür

Yapılan çalışmalara göre, Afganistan’da yaklaşık 70 milyon ton kömür rezervi olduğu tahmin edilmekte olup, ülkenin özellikle kuzeyinde yer alan Herat ve Badakhshan vilayetleri arasındaki bölgede kömür yatakları bulunmaktadır. Ülkede, yıllık 120.000-140.000 metrik ton kömür çıkarılmaktadır. Afganistan’da kömür üretiminin yıllık 10 milyon dolar civarında olduğu tahmin edilmekte olup, üretilen kömür kış aylarında ısınma, elektrik üretimi ve endüstriyel ihtiyaçlar için kullanılmaktadır.

Kireçtaşı

Özellikle çimentonun hammaddesi olan kireçtaşı rezervleri, USGS (US Geological Survey) raporlarına göre, Badakhshan, Baghlan, Bamyan ve Herat bölgesinde yoğunlaşmıştır. Mermer, Yapılan araştırmalara göre, Afganistan’da 40 farklı renkte yaklaşık 35 çeşit mermer bulunmaktadır. Uluslararası standartlarda kesim ve işleme için yeterli makina, teçhizat, bilgi ve yatırıma sahip olunmadığından, mermer işlenmemiş olarak özellikle Pakistan’a ihraç edilmektedir.

Bakır

Ülkede 300’den fazla bakır yatağı bulunmaktadır. Üç büyük bakır rezervi, Jawkhar, Darband ve Aynak bölgelerindedir. Loghar vilayetinde yer alan Aynak Bölgesinde yüksek kalitedeki bakır rezervinin 240 milyon ton olduğu tahmin edilmektedir.

Altın

Altın rezervleri ile ilgili bilgi tam olarak bilinmemekle birlikte en büyük altın yatakları Kuzeydeki Ghazni, Badakhshan ve Takhar bölgelerindedir. Zarkashan ve Sampty yataklarında 20-25 ton rezerv olduğu tahmin edilmektedir.

Demir

En büyük demir cevheri yatakları, Herat Vilayeti ile Panjher Vadisi arasındadır. Bilinen en ünlü yatak Bamyan ilindeki Hajigak olup, 110 milyon ton rezerv olduğu tahmin edilmektedir. Değerli ve yarı değerli taşlar: Afganistan, mücevher ve yarı değerli taşlar açısından zengindir. Panjher Vadisi’nden çıkarılan zümrüt, ülkede çıkarılan en önemli mücevherler arasındadır. Çıkarılan zümrütün yıllık üretim değerinin 9-12 milyon dolar arasında olduğu tahmin edilmektedir.

Yıllardır yaşadığı siyasi istikarsızlık ve 11 Eylül sonrası yaşadığı savaş ortamı sonucunda sadece 683 dolarlık milli gelire ulaşan Afganistan’da, 1 trilyon doların üzerinde doğal kaynak potansiyeli olduğu belirtildi.

M:H. Business Week dergisinde yer alan habere göre; Afganistan’da doğal kaynaklar, henüz işlenmemiş haldedir sizce bunun sabebi nelerdir?

Sharif Rahimi: Demir, bakır, doğalgaz ve petrol kaynakları olmak üzere henüz işlenmemiş kaynaklar, Afganistan’ın 18 milyar dolarlık ekonomisinin yaklaşık 100 katı ekonomik büyüklüğü işaret ediyor. Ancak bu kaynakların işlenmesi için ülkedeki  zayıf demiryolu ağının geliştirilmesi gerekiyor. Ülkedeki tek demiryolu ağı 75 kilometre uzunluğunda 2011’de faaliyete geçen, Özbekistan’ı Mezar-Şerif kentine bağlayan demiryolu.

Afgan hükümetinin 25 yıllık planında ise bu demiryolunu 3580 kilometrelik uzunluğa yükseltmek. Ancak ülkedeki siyasi karışıklıklar ve çatışma atmosferi sebebiyle bu plan yavaş ilerliyor. Arazilerdeki jeolojik araştırmalar henüz tamamlanmamıştır. Diğer taraftan, altyapı, teknik imkanların yetersizliği, yetersiz ulaşım ağı ve yatırım sermayesi nedeniyle bilinen mineral rezervlerinin çoğundan yararlanılamamaktadır. Ülkede, yıllık 120.000-140.000 metrik ton kömür çıkarılmaktadır.

İşte Afganistan’daki potansiyel doğal kaynaklar ve üreteceği parasal karşılıklar: demir cevheri 420 milyar dolar, bakır 274 milyar dolar, doğalgaz ve petrol 223 milyar dolar, granit 144 milyar dolar, niyobyum 89 milyar dolar, lityum 60 milyar dolar, altın 25 milyar dolar, potasyum 5 milyar dolar, kömür 5 milyar dolar son olarak alüminyum 4.4 milyar dolar.

Focus Haber-Mashal Haidari